کنترل تولید مثل در گاو شیری

controlled reproduction in dairy cattle

در طول زمان، کمبود اثر عناصر غذایی ضروری به عنوان دلیل ناباروری در گاو مورد توجه قرار گرفته است. با وجودی که ناباروری ناشی از اغلب کمبودها در جوندگان آزمایشگاهی نشان داده شده است، در گاوها تنها تعداد کمی از این موارد قادر به ایجاد ناباروری می باشند. به مرور زمان، نظرات مربوط به عوامل تغذیه ای مسئول در افت تولید مثل گله ها تغییر پیدا کرد. این امر ممکن است بازتاب تغییر در روشهای تغذیه و پرورش، بهبود قابلیت های ژنتیکی گاو و یا ناشی از بکارگیری شیوه های تجربی نوینی باشد که در مطالعه دلایل و سیر بیماری زایی مورد استفاده قرار می گیرد.

بیماری زایی ناباروریهای تغذیه ای و متابولیک هنوز کاملاً مشخص نیست. نارسایی تولید مثلی ممکن است در 3 مرحله روی دهد:

1) سنتز و آزاد کردن هورمون LH. 

2) فعالیت تخمدانی.

3) تخمک گذاری، باروری و تکامل تخمک، رویان و فتوس.

شواهد بدست آمده در مورد گاو و گوسفند و تجربیات حاصل از حیوانات آزمایشگاهی نشان می دهد که کمبود انرژی چه بسا فعالیت های تولید مثلی را در هر سه مرحله متوقف می کند.

روند بیماری زایی نارسایی های تولید مثلی که در نتیجه کمبود پروتئین و زیادی نسبت نیتروژن غیر پروتئینی به پروتئین قابل هضم در شکمبه ایجاد می شود نامشخص است.

مقادیری از کبالت، مس، ید، منگنز و فسفر در مسیر سوخت و ساز انرژی دخالت دارند. مس سلنیوم، الفا توکوفرول و بتاکاروتن مواد آنتی اکسیدانی هستند که ممکن است در حفظ تخمک، رویان و فتوس و احتمالاً سایر بافت ها در برابر پراکسیداسیون اسیدهای چرب غیر اشباع با چند مضاعف جیره مؤثر باشند.

وزن و وضعیت بدنی:

وضعیت تولید مثلی گاوها اغلب با وزن بدن و تغییرات آن و وضعیت بدنی مرتبط است. به نظر می رسد میزان رشد تلیسه ها تعیین کنندۀ سن بلوغ آنها باشد، به همین دلیل در زمان تولید مثل و جفتگیری، تلیسه ها باید از وزن کافی برخوردار باشند. برقراری مجدد سیکلهای فحلی پس از زایمان به تغییر وزن بدن در اواخر آبستنی و وضعیت بدنی در زمان زایمان بستگی دارد. گاوهایی که دارای وضعیت بدنی متوسط تا خوب هستند (در مقیاس درجه بندی 1 تا 5، وضعیت بدنی آنها مساوی یا بیشتر از 5/2 باشد)، در حداقل زمان ممکن به فحلی برمی گردند. گاوهایی که وضعیت خوبی ندارند یا آنهایی که در اواخر آبستنی دچار کاهش وزن شده اند، اکثراً دیرتر به حالت فحلی برمی گردند. به نظر می رسد کاهش وزن بعد از زایمان، بازگشت به فحلی را به تأخیر بیندازد اما تغییرات وضعیت بدنی و وزن بدن قبل از زایمان و وضعیت بدنی در زمان زایمان اهمیت بسیار بیشتری در برگشت به فحلی دارد.

میزان آبستنی در گاوهای شیرده ای که مقدار زیادی از وزنشان را در اوایل شیردهی از دست داده اند (بیش از 10%) یا در زمان جفتگیری همچنان هفته ای بیش از 1% کاهش وزن دارند پایین است. بنابراین باروری عموماً با وزن بدن، تغییرات وزن بدن و وضعیت بدنی (به عنوان مثال ماهیچه، چربی داخل ماهیچه ای و چربی زیر پوستی) ارتباط دارد. ناباروریهای متابولیک و تغذیه ای بازتاب وضعیت تغذیه ای هستند و تحت تأثیر میزان مواد مغذی جیره و نیازهای مختلف جهت رشد ماهیچه و ذخیره سازی چربی، آبستنی، و شیرواری قرار می گیرند.

گاوهایی که در زمان زایمان چاق هستند، در مراحل اولیه شیردهی کمتر غذا می خورند و پس از زایمان، بافتهای بیشتری از بدنشان تحلیل می رود و کاهش وزن بیشتری نسبت به گاوهایی که وضعیت بدنی متوسط دارند نشان می دهند. شواهد نشان می دهد که چنین گاوهایی باروری کمتری دارند و نسبت به سایر بیماریها مانند سندرم گاو چرب یا سندرم کبد چرب و سندرم زایمان مستعدتر می باشند. قابلیت های ژنتیکی در تغییر وزن بدن و وضعیت بدنی در طول شیردهی نقش دارد و در گاوهای ممتازی که شیر زیادی تولید می کنند، وضعیت بدنی و وزن بدنشان بیشتر تحلیل می رود. در گاوهای شیری که تولید بالایی دارند، تولید شیر باعث جلب عناصر غذایی و متابولیت ها در جهت تولید بالا می شود که حاکی از تأثیر متقابل و بسیار مهم بین تغذیه و شیردهی می باشد.

مواد معدنی:

کمبود مواد معدنی از راههای زیر اثر منفی خود را روی تولید مثل اعمال می کنند:

1) فعالیت میکروفلور شکمبه و متعاقب آن میزان تخمیر، اشتها و جذب مواد آلی قابل هضم کاهش می یابد. از این رو واکنش ها ممکن است طی چند ساعت بعد از خوردن جیره های فقیر روی دهد، هر چند که بیشتر به خاطر همکاری بزاق با مایع شکمبه این امر ممکن است به تأخیر بیفتد.

2) میزان تنظیم آنزیم هایی که بر روی سوخت ساز پروتئین و انرژی و ساخت هورمون ها تأثیر دارند کاهش می یابد. از آنجایی که مقادیر عناصر معدنی لازم جهت این فرآیندها کم است، استفاده مجدد از مواد معدنی داخل بدن باعث می شود احتمال بروز ناباروری ناشی از کمبودهای مزمن، بیشتر از ناباروری های ناشی از کمبودهای حاد باشد.

3) تداخل در ساخت و تکامل سلول های دستگاه تولید مثل، مخصوصاً سلولهایی که سرعت تقسیم در آنها زیاد است مانند آندومتریوم، تخمک، رویان و فتوس.

عدم تعادل بین غلظت و میزان عناصر معدنی رقابتی علوفه مانند آهن، مولیبدون و سلینوم ممکن است در جذب یا نگهداری عناصر معدنی مهم مثل مس تداخل نماید.

کبالت:

کمبود کبالت مانع از تشکیل سیانوکوبالامین (Vitamin B12) می شود لذا کوآنزیم B12 مورد نیاز برای تبدیل پروپیونات به سوکسینات نیز تشکیل تخواهد شد. کمبود کبالت باعث کاهش گلوکونئوژنز و فعالیت چرخه تری کربوکسیلیک اسید (چرخه کربس) می شود و نتیجه آن هیپوگلسمی می باشد.

مس: کمبود مس ممکن است با تاثیر در سلامت رودۀ کوچک سبب ناباروری گردد و در نتیجه کمبود کلی مواد مغذی رخ می دهد. کمبود منگنز سبب فقدان فحلی یا فحلیهای خاموش، تأخیر در تخمک گذاری، کاهش میزان آبستنی اولین تلقیح و تولد گوساله های عجیب الخلقه می شود.

تولید مثل چه بسا می تواند در هر یک از مراحل تا زمان گزینی تحت تأثیر قرار گیرد. بسته به زمان و درجه کمبود انرژی، میزان آسیب وارده فرق می کند.

در جیره گاوها وجود پروتئین خام به میزان 13 تا 15 درصد، می تواند روند تولید مثلی را پا بر جا نگه دارد.

خلاصه:

ناباروری تغذیه ای و متابولیک از راه تأخیر در بلوغ با اولین فحلی پس از زایمان، فحلی غیرطبیعی کاهش میزان آبستنی در اثر اولین تلقیح یا تلقیحات بعدی، غیر طبیعی بودن مدت سیکل فحلی، سقط جنین، ناقص الخلقه زایی و مرگ و میر حوالی زایمان مشخص می شود که این عوامل در گرو سن، تعداد لاکتاسیون، فصل و رشد مرتع یا تغییر در روش تغذیه، مرحلۀ شیرواری، میزان تولید شیر و ترکیب آن، شیردادن به گوساله، وزن بدن و وضعیت بدنی یا تغییر وزن و وضعیت بدن، فصل سال، تغذیه (نوع غذا و کیفیت و نحوه بسته بندی آن و نیز نوع خاک) و سایر بیماریهای متابولیک مخصوصاً کتوز می باشد

نوشته شده در سه شنبه 1 فروردین1391ساعت 0 توسط عبدالحسین احمدیان|



دانلود این مطلب به شکل کتاب الکترونیکی همراه (با فرمت جار) با امكان نصب و مطالعه مطالب در تلفن همراه.

جهت دریافت اطلاعات بیشتر به قسمت دانلود از بخش فهرست موضوعی مراجعه نمایید.

دانلود کنید:

حجم ۱۱۱ کیلو بايت

سبب شناسی و بیماری زایی ناباروری گاوها

نوشته شده در سه شنبه 1 فروردین1391ساعت 0 توسط عبدالحسین احمدیان|



1- مرگ جنینی: 

معمولا عمل لقاح و ادغام تخمک با اسپرم در لوله رحم انجام میگیرد و حدود سه هفته پس از لقاح عمل جایگزینی و کاشته شدن (Implantation , Nidation) جنین در دیواره رحم و تشکیل جفت (Placenta) با کلیه لایه ها و متعلقات تغذیه ای ، حفاظتی و تبادل گاز بین مادر و جنین به انجام میرسد (سه هفته اول باروری اهمیت فراوان برای ادامه حیات جنین دارد زیرا جنین در دیواره رحم جایگزین و کاشته نشده است). 
تا هفته هفتم و حدود 50 روز پس از لقاح هرگونه مرگ و از بین رفتن محصول باروری را مرگ جنین میگویند. اغلب مرگهای جنینی در اواخر هفته اول و هفته سوم (مدت زمانی که جنین در دیواره رحم جایگزین و کاشته نگشته است) پس از لقاح رخ میدهد. 

دلایل اصلی مرگ جنینی: 

• اختلالات ارثی و ژنتیکی 

همانند انسانها بنابر اختلالات ژنتیکی نقص جنین و مرگ جنین قابل وقوع میباشد. دلایل آن بسته به غیرعادی بودن کروموزومهای مادری و یا پدری میباشد. 
تلقیح مصنوعی دیر و باتاخیر دلیل لقاح اسپرم با تخمک ناشاداب و فرسوده میباشد که اغلب با مرگ جنین همراه است (اهمیت کنترل و نظارت دقیق فحل و زمان مناسب تلقیح مصنوعی). 

• تولیدمثل در میان هم نژادها و هم منسب ها (Inbreeding) 

جنین های اینگونه دامها اقبال کمی به حیات دارند و نیز دیواره رحم اینگونه دامها قابلیت نگهداری مساعد این جنین ها را ندارند. 

• التهابات لوله رحم و رحم 

از وظایف لوله رحم حمل تخمک رهاگشته تا رحم و تغذیه آن تا جایگزینی نهایی جنین میباشد. 
التهابات لوله رحم بدلیل اختلالات هورمونی باعث کاهش حمایت تغذیه ای و ترانسپورتی جنین در راه لانه گزینی و کاشته شدن جنین میگردد. 
التهابات رحم بدلیل وجود میکروبهای ویژه نیز خطری برای نگهداری و جایگزینی جنین در دیواره رحم میباشد. 
(مانند Campylobacter fetus , Trichomonas fetus : 
IPV – Virus: Infectious pustular vulvovaginitis) 

• زایمان دشوار 

هر زایمان میبایست دقیقاً کنترل و درصورت لزوم درمان گردد. 
در اغلب گاوهای تحت زایمان دشوار عمل بازسازی بافت رحم (دو ماه پس از زایمان) به حد کافی انجام نمیگردد و این سبب مرگ جنین در باروری آینده میشود. این امر بخصوص در گاوهایی که در زمان کمتر از دوماه پس از زایمان تحت تلقیح مصنوعی یا جفتگیری طبیعی قرارمیگیرند مشاهده میگردد. 
تلقیح مصنوعی گاوهای تحت زایمان دشوار یا زایمان تحت سزارین برای باروری بعدی بهتر است که سه ماه بعداز زایمان انجام گردد. 

اقدامات پیشگیری کننده: 

• اجتناب از تولیدمثل هم منسب ها 
• اولین تلقیح مصنوعی در شرایط ایده آل حداقل 50 روز پس از زایمان و 90 روز پس از زایمانهای دشوار یا تحت سزارین 
• زمان مناسب تلقیح مصنوعی تحت کنترل دقیق دوره فحل 
• شرایط محیطی و آب و هوایی مناسب (گرما و رطوبت) 

2-آبورت (Abortus) 

به زایمان قبل از زمان عادی که نوزاد نارس و قادر به حیات نیست آبورت اطلاق میگردد. 
دلایل عمده آبورت آلودگی عفونی یا غیرعفونی میباشد. عاملین عفونت باکتری، ویروس، قارچ و تک سلولیها (Protozoa) میباشند. روند این عفونتها همه گیرانه (بصورت اپیدمی) و پراکنده میباشد. 
پس از بروز آبورت اولین سئوال یافتن دلیل آن میباشد و در اسرع وقت دامپزشک مطلع میگردد. قبل از رسیدن دامپزشک جنین مرده و متعلقات کیسه جنینی حتی الامکان محفوظ و خنک نگهداری میگردد زیرا در بررسی آنها مبتوان اغلب پی به دلیل آبورت برد. 
تشخیص دقیق آبورت و آلودگی عفونی وغیرعفونی آن برای دامداریها از اهمیت خاصی برخوردار است زیرا مشکل آبورت اغلب همه گیر است. اگر پس از معاینات کلینیکی در محل دامداری علت دقیق آلودگی عفونی مشخص نگردید میبایست جنین مرده به انستیتوهای کنترل پاتولوژیک ارسال گردد تا علت آبورت توسط این انستیتوها تحت آنالیزهای آزمایشگاهی و میکروسکوپی مشخص گردد. اگر توسط انستیتوها نتایج کنترل و دلیل آلودگی عفونی منفی باشد میبایست دلایل آبورت را در اقدامات مدیریتی دامداری جستجو کرد. 
تشخیص علت آبورن بخصوص بدلیل آلودگی غیرعفونی بسیار مشکل میباشد و اغلب بستگی به دلایل درونی و جسمانی دام (Habitus) دارد. 


A :عاملین آلودگی های عفونی 

الف : عفونت باکتریایی 

• بروسلا (Brucella abortus) 
این عفونت ابتدا مشکلات عمده ای در دامداریها ایجاد میکرد و روند آن همه گیر و دامهای یک دامداری را واگیر میکرد. دلیل اساسی آن خرید دامهای آلوده (بدون پیش کنترل) و خرید آذوقه دام آلوده بود ولی امروزه با اقدامات پیشگیری کننده و کنترل دقیق دامها از بروز آن جلوگیری گردیده است. بروز اغلب آبورتها از ششمین ماه بارداری میباشد. 

• لیستریا (Listeria monocytogenes) 
آذوقه فاسد قابلیت مساعدی در جذب باکتری بسیار مقاوم لیستریا دارد. این باکتریها درصورت مصرف توسط دامهایی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند میتوانند در مسیر گوارشی ارگانهای دیگر را مانند رحم مبتلا گردانند. 
نتیجه زایمان این گاوها گوساله های ضعیف، زایمان زودرس و یا آبورت بین ماه 4 تا 7 بارداری میباشد. 

• لپتوسپیر (Leptospira) 
این باکتری اغلب ازطریق ادرار جوندگان در مزارع ، آلودگی آذوقه و آب آشامیدنی وارد چرخه غذایی دامها میگردد. مصرف آب آشامیدنی و آذوقه آلوده میتواند دامهای باردار (حداقل از شش ماهگی بارداری) را ابتلا کرده و سبب آبورت گردد. (اهمیت نگهداری آذوقه دام و اجرای تدابیر بهداشتی آن). 
• سالمونلا (Salmonella) 
برخلاف دیگر باکتریها آلودگی عفونی با این باکتریها همراه با تب و اسهال آبکی و گاهی با لکه های خونی میباشد. دامهای شش ماهه تا هشت ماهه اغلب در معرض آبورت هستند. 

• کامپیلوباکتر (Campylobacter fetus) 
این عفونت ازطریق گاونر در جفتگیری یا تلقیح مصنوعی با اسپرم آلوده میباشد. 
در صورت ابتلا اغلب با مرگ جنینی (بین هفته 4 تا 5 پس از تلقیح) همراه میباشد و این دامها اغلب نشانگر سیکل جنسی نامرتب و تکرار فحل پس از 4 تا 5 هفته پس از تلقیح مصنوعی هستند. در برخی موارد نیز آبورت بین چهارماهگی تا شش ماهگی مشاهده میشود. 

• آکتینومیسین پیوژن (Actionomyces pyogenes) 
منشا عفونت از التهاب عفونی پستان گاوشیرده میباشد و طی آن دستگاه تناسلی و رحم مبتلا گردیده است. انتظار آبورت از شش ماهگی میباشد. 

• کلامیدیا (Chlamydia) 
انتقال این باکتریها بیشتر ازطریق کنه و شپش میباشد. این باکتریها سبب التهاب ریه و التهاب مفصل میگردد که همراه با اسهال میباشد. در برخی از دامها بخصوص با سیستم ایمنی ضعیف میتواند دام باردار (از سه ماهگی) همراه با آبورت باشد. 

علاوه بر این باکتریها میتوانند باکتریهای ذیل هم سبب آبورت در دامهای باردار باشند: 
میکوپلاسما، ریکتزیا (Rickettsia) ، استرپتوکوکها، استافیلوکوکها، هموفیلوس و توبرکولا (Tubercula). 

ب: عفونت ویروسی 

• (IBR Infectious bovin rhinotracheitis) 
این عفونت ویروسی که روند اپیدمیکی (همه گیرانه) دارد دامهایی را شامل میگردد که بیش از 5 ماه آبستن هستند و اغلب بعداز عفونت سه تا چندین هفته طول میکشد که جنین آبورت میگردد. 
گاهی علائم ابتلا در دام آبستن دیده نمیشود و جنین ازبین رفته از بدن دفع نمیگردد در این حالت به آن جنین مومیایی میگویند که یا بطور ناگهانی و یا تحت داروهای هورمونی دفع میگردد. 

• (BVD-MD Bovin virus diarrhoe – mucosal disease) 
گاوهای آبستنی که به این ویروس مبتلا میگردند ویروس را در زمانهای مختلف جنینی به آن انتقال میدهند که نتیجه آن مرگ جنینی، جنین مومیایی، آبورت و نقص نوزاد میباشد.مدت زمان ابتلا و نتایج آن از 10 روز تا سه ماه میباشد. 
در مواردی گوساله های آلوده به این ویروس زایمان میگردند که در بدن آنها آنتی کر در مقابل این ویروس وجود ندارد. 
این گوساله ها معمولا پس از چند روز از زایمان از بین میروند یا رشد ناکافی دارند و یا این گوساله ها هیچ علائم کلینیکی ندارند و در تمام زندگی خود حامل نهفته این ویروس میباشند. 

پ : تک سلولیها (Protozoa) 

تریکوموناس (Trichomonas) 
در سه ماهه اول آبستنی ابتلا به این عفونت سبب آبورت با روند همه گیرانه میباشد. اغلب جنین تحت تولید چرک در رحم متلاشی میگردد و نتیجه آن التهاب شدید چرکین رحم میباشد. 

ت : قارجها و کپک ها 

دلیل اصلی آذوقه آلوده به قارچها و کپکها میباشد. قارچها و کپکها قادر به رسیدن از طریق رگهای خونی به جفت میباشند و لایه های کیسه جنینی و جنین را متلاشی میگردانند. 


B :آلودگی های غیرعفونی 

آلودگیهای غیرعفونی دلایل درونی و برونی دارند که اغلب این دلایل باهم سبب آبورت در گاوهای باردار میگردد. 

الف : دلایل درونی 
دلایل توارثی و ژنتیکی و نامتوازن بودن ترشحات هورمونی یا درمانهای هورمونی که در سیستهای تخمدان اجرا میگردد عمده ترین دلایل درونی میباشند. 

ب : دلایل برونی 
دلایل برونی بیشتر روش نگهداری و تغذیه دام میباشد که عامل اصلی ایجاد استرس دامها میباشد. ضربه های نابجا، سرو صدای ناهنجار، واکنشهای آلرژیکی دارویی یا واکسن و آلودگیهای آذوقه ای دام از دلایل عمده آبورت در گاوهای باردار میباشد. 

رعایت اقدامات و تدابیر دقیق مدیریتی تغذیه ای، نگهداری، بهداشتی و حمایتی گاوهای باردار ضروری میباشد

نوشته شده در جمعه 30 دی1390ساعت 15 توسط عبدالحسین احمدیان|



دانلود این مطلب به شکل کتاب الکترونیکی همراه (با فرمت جار) با امكان نصب و مطالعه مطالب در تلفن همراه.

جهت دریافت اطلاعات بیشتر به قسمت دانلود از بخش فهرست موضوعی مراجعه نمایید.

دانلود کنید:

حجم ۱۱۱ کیلو بايت

مرگ جنين و آبورت

نوشته شده در جمعه 30 دی1390ساعت 15 توسط عبدالحسین احمدیان|




مطالب پيشين
» سبب شناسی و بیماری زایی ناباروری گاوها
» کتاب الکترونیکی همراه
» مرگ جنين و آبورت
» کتاب الکترونیکی همراه
» عفونت های رحمی
» کتاب الکترونیکی همراه
» آنستروس و استروس در گاوهاي شيري
» کتاب الکترونیکی همراه
» ارزش باليني اثر درماني كتوبروفن در لنگش گاو
» کتاب الکتونیکی همراه
Design By : reproduction-vet.blogfa.com